Şuşa cümə məscidi

Yuxarı Gövhər ağa məscidi

1998 ci ildə əldə olunmuş məlumata əsasən bu məscid müharibə və istifadə olunmama səbəbi ilə xarabalığa çevrilmişdi amma xöşbəxtlikdən (tanınmamış) Qarabağ dövləti sabitliyi təmin edərək 2006 cı ildən bu məscidin təmirinə başlayıb və hələ də davam edir. Tavanın təmiri,məscidin həyətindəki toz torpağın təmizlənməsi,zədələnmiş daş kətibələrin təmiri,düşmüş qəbr daşlarının təmiri və yeni pilləkənlərin quraşdırılması kimi işlər bu xarabalığı məscid adına layiq binaya çevirdi. Əbəttə şübhəsiz bu məscid binasının hələ də təmir və quruculuq işlərinə ehtiyacı var

  1. 8 ay əvvəl
  2. 0
Şuşa cümə məscidi
Badkubeh -

Misilsiz təbii mənzərəyə malik olan,sıx meşələrlə örtülmüş  Şuşa dəniz səviyyəsindən 1400-1800 metr yüksəklikdə yerləşir. Bu şəhər Xəmsə məliklikləri dövründə Vərəndəli Erməni Şahnəzərin nəzarəti altında idarə olunurdu.Nadir şahın qətlindən sonra,Pənahəli xan Cavanşir hicri qəməri tarixlə 1129 cu illə Qarabağa gəldi. O,əvvəlcə Byat qalasının sonra isə Şah Bəlaği (Ermənicə Tarnkut) qlalarının tikintisinə başladı.

22vss

 Pənahəli xan yerli xanlarla mübarizə və Erməni Şahnəzər xanla məsləhətləşmə və müşavirə üçün 1170 ci hicri qəməri ilində Şuşa qalasını tikməyə başladı. Şuşa əhalisi həmişə erməni və müsəlmanlardan təşkil olub lakin, Mirzə Yusif Qarabağinin 1855 ci ildə qələmə aldığı bu şəhərin əhalisinin əksəriyyətinin Erməni olması fikiri diqqəti cəlb edir. Şəhər muzeyi hesab olunan Şuşa,Şuşa qalası hasarı ilə əhatə olunub;Qafqazda bənzəri olmayan bu qala adama Rusiya İran müharibələrini həmçinin Abbas Mirzənin Müsəlman və Erməni döyüş yoldaşları ilə birlikdə göstərdiyi fədəkarlıqları xatırladır. Bu qala hələ də möhkəm və əzəmətlə göylərə baş çəkir. Şuşa qalasında çox sayda Fars dilində yazılmış daş kətibələr mövcuddur amma,təəssüf ki bu baş üstü kətibələr hələdə dəqiq şəkildə araşdırılmayıb. 

Hshssh8

Şuşada qaladan başqa tarixi qəbristanlıqlar,səqqaxanalar (səqqaxana və yaxud saqqaxan ehtiyacı olanlar üçün su verilən yerdir),kilsələr,məscidlər (Həsən xan və mehrnisa məscidləri) və sair tarixi abidələr mövcuddur. Sözu gedən bu tarixi abidələrdə ən məşhurları kimi Şuşa cümə məscidi və Pənah xan məscidlərini göstərmək olar.Ehtimal olnur ki,bu gözəl binanın inşasının başlanması 1768 ci ildə  (hicri qəməri tarixlə 1182 ci il) İbrahim Xəlil xan Cavanşir vasitəsi ilə başlayıb,bu hadisə  Pənah xan dövrünə təsadüf edir.Gövhəriyə  adlana bu məscidin əzəmətli binası şəhərin qədim və əsas meydanında yerləşib. İbrahim Xəlil xanın Gövhər Ağa adlı qızı var idi,bu qızın anası Gürcüstanın Karteli bölqəsinin nəcibzadələrindən idi.Atası Şuşa məscidinin təmiri və Şuşada apardığı quruculuq işləri ilə özündən sonra gözəl ad yadigar qoyub.Məscidin içəri həyətində (səhn) Fars dilində yazılmış iki  daş üstü kətibə var və vəqflər və məscidin vəqflərinin xərc siyahısı bu kətibələrin üzərində yazılıb.Hər iki kətibədə on yeddi sətir yer alıb. Məscidin kənarında Fars dilində yazılmış dörd kətibəsi olan iki mərtəbəli bina tikilib.Kətibələrdəki yazılara və yerli əhalinin dediklərinə gördə belə ehtimal olunur ki,bura müsafirlərin istirathət yeri olub.Bəzi dövrlərdə isə dini mədrəsə kimi istifadə olunub. Daş kətibədə məscidə dükanlar vəqf etmiş Məşhədi Hüseyn ibn Şəhidi Mirsəyyaf adlı şəxs barədə məlumat yer alır,ehtimal olunur ki,bu bina da 1306 cı hicri qəməri  ilində onun köməkliyi ilə inşa olunub.Mirsəyyaf 19 cu əsrdə yaşamış varlı Qarabağ tacirlərindən olub.

 Məscidin indiki vəziyyəti

Rəsmi Bakının bir çox dövlət rəsmiləri Şuşa cümə məscidi (Gövhəriyyə məscidi) xarabalıq hesab edirlər və bütün kütləvi informasiya vasitələrində (kiv) Ermənilri bu məscidi dağıtmaqda ittiham edirlər,bu məscid indi təmir olunur və heç vaxt Qarabağ Erməniləri tərəfindən ona hörmətsizlik olunmayəb.1998 ci ildə əldə olunmuş məlumata əsasən bu məscid müharibə və istifadə olunmama səbəbi ilə xarabalığa çevrilmişdi amma xöşbəxtlikdən (tanınmamış) Qarabağ dövləti sabitliyi təmin edərək 2006 cı ildən bu məscidin təmirinə başlayıb və hələ də davam edir. Tavanın təmiri,məscidin həyətindəki toz torpağın təmizlənməsi,zədələnmiş daş kətibələrin təmiri,düşmüş qəbr daşlarının təmiri və yeni pilləkənlərin quraşdırılması kimi işlər bu xarabalığı məscid adına layiq binaya çevirdi. Əbəttə şübhəsiz bu məscid binasının hələ də təmir və quruculuq işlərinə ehtiyacı var.

 Şuşa xüsusunda mədəni təkliflər

Şuşanın tarixin və keçmişdə  malik olduğu və İrana aid olan dəyərli tarixi abidələri nəzərə alaraq bu keçmiş münasibətlərin qorunması və iki millətin əlaqələrinin inkişafı üçüçn təkilif olununr:

İran Şuşa islam abidələrinin yenidən təmir edilməsi və qurulması hətta İran mədəni irs mütəxəssislərindən istifadə etməklə tarixi məscid və qalaların yenidən qurulması  

Çox miqdarda İran tarixi abidələrin Ermənistanda olması səbəbi ilə iki ölkə muzeyinin inşası

Şuşa və onun tarixi abidələrinin İranla tarixi əlaqələri barədə kino çəkmək  

 Şuşada İran mədəniyyət mərkəzinin inşası və Qarabağ unversitetində İran şünaslıq qrupunun yaradılmasına kömək etmək

Müəllif:Hamid Kazımzadə

Gfjh


reader's comments

Loading...