XÜSUSİ REPORTAJ; Gövhərağa, Aşağı Məscid və Pənah Əlixan

Şuşanın iranlı məscidlərinin son vəziyyəti haqda məlumat

  1. 1 ay əvvəl
  2. 0
iranlı məscid: Yuxarı
Badkubeh -

Qarabağ elə qədimdən müxtəlif etnosların toplaşdığı ərazi olmuşdur. Belə ki, Qafqaz etnik və dil çeşidliliyi baxımından çox yüksəkdir. Mədəniyyət strukturu onu mürəkkəbləşdirmişdir. İranlı nüfuzlu ailələr bu bölgədə, xüsusilə də Şuşadakı iştirakı 1918-ci ildən öncəyə və Osmanlı ordusunun Qafqaza hücumundan öncəyə qədər (Ənvər Paşanın qardaşı Nuri Paşanın komandanlığı ilə) tam açıq-aydın şəkildə idi. Şuşa şəhər tarixi muzeyində bir çox faktlar vardır ki, iranlı nüfuzlu ailələr, xüsusilə də elit kütlələrin ailələri bu şəhər və ətrafında yaşayırmışlar. Şuşa incəsənəti və memarlığının bir hissəsi də elə bu iranlıların oradakı yaşaması ilə əlaqədardır.

Bu şəhər tarixi əhəmiyyətə malikdir. Şəhərin qala və divarı tarixi və turizm cazibəliyinə malikdir və onun təbii gözəlliyini artırmışdır. Bu qala 1756-cı ildə Nadir şahın ordu başçılarından Pənah Xan Cavaşir tərəfindən inşa olunub. 1918-ci ildən öncə və Osmanlı qüvvələrinin Cənubi Qafqaza hücumundan öncə, onlarla əsil iranlı elit kütlələr bu şəhərdə yaşayırdılar. Onların hamısı Osmanlı ordusu tərəfindən ya qətliam edildi və ya da qaçmağa məcbur oldu.Şuşadakı məsciddən söz düşəndə, iranlı Oli məscidi adlanan Şuşa Came məscidi xatırlanır. Lakin bu şəhərdə başqa məscidlər də vardır. Şuşa Came məscidi və ya Gövhərağa məscidi kimi başqa adlarla məşhurlaşan iranlı Övliya məscidi şəhərin tarixi gözəl binalarından biridir. Bu bina 1768-ci ildə Pənah Xanın oğlu İbrahim Xəlil Cavanşir tərəfindən inşa olundu. Sonralar gürcü anadan dünyaya gəlmiş onun Gövhərağa adlı qızı o məscidin inşasını davam etdirdi və təmirinə kömək etdi. Vəqf kitabəsində Gövhərin əmlakının bir hissəsi məscidin təmiri və qorunması üçün ayrıldığı müşahidə olunur. Həmin kitabə fars dilindədir. Və Gövhərağa vəsiyyətnamə ilə məscidin təmiri xərclərini öz üzərinə götürmüşdür. Bu məscidin arxasında bir həyəti vardır. Şəhər böyüklərinin dəfn olunduğu qəbiristanlıqdır. Qəbirlərin üzərindəki bütün başdaşıların yazısı fars dilindədir. Məscidin qərb hissəsində kiçik otaqlar vardır. Ehtimal üzrə zəvvarlar və ya tələblərin istirahəti üçün nəzərdə tutulubmuş.

Gövhərağa

Bu hissədə təmir olunmaqdadır.Özünəməxsus incəsənət üslublarına malik bu məscid tarixi və ictimai dəyərə malikdir. Quraşdırılan bildirişə əsasən, Dağlıq Qarabağ hökumətinin qorumasındadır.

Onun təmir xərclər İranla birlikdə təmin olunur. Məscidin təmir prosesi də indiyə qədər davam etməkdədir və proqnoz olunur ki, gələn bir neçə ildə sona çatacaq. İncəsənət və memarlıq sahəsində fəaliyyət göstərən İranın özəl bir şirkəti bu binanın təmirini öz üzərinə götürüb.

Şuşanın iranlı məscidləri permanent link

Gövhərağa məscidinin şimal hissəsi yaxınlığında yerləşən başqa bir məscid isə iranlı Sufla məscidi adlanır. Bu məscid də memarlıq dəyərinə və özünəməxsusluğa malikdir. Böyük bir həyəti (ehtimal üzrə yuxarıdakı məscid Gövhəriyyədən böyük) təxminən sağlam iki minarəsi vardır. Onun minarələrinin yuxarıdakı məscidin minarələrindən ehtimal üzrə ucadır. Yazıçının saydığına görə, 80-ə yaxın pilləsi vardır. Belə ki, bir şəxs minarəyə çıxarsa bütün şəhəri görmək üçün misilsiz bir imkan əldə edir. Bu məscidin həyəti nisbətən böyükdür və gözəl şəbistanlardan təşkil olunub.

iranlı Yuxarı məscid: Təmirat permanent link

Təmir olunduğu halda onun gözəlliyi ikiqat artacaqdır. Yuxarıdakı məscidin əsas həyəti geniş həyətdir. Bu günlərdə baxılmadığından yaşıllığa çevrilmişdir. Burada məscidin tağının önəmli hissəsi uçub və zamanın keçməsi ilə kaşı işləri dağılmışdır. Təmir və bərpa olunmaq ərəfəsində olan yuxarıdakı məscidin əksinə olaraq, məscidin bu hissəsinin təmirindən xəbər yoxdur. Şuşanın iranlı məscidinin Gövhəriyyə adı ilə Yuxarı və Aşağı məscidlər kimi məşhurlaşdığını nəzərə alaraq, bəlli deyil ki, aşağıdakı məscid də təmir və bərpaya şamil olacaq yoxsa xeyr?!

iranlı Sufla məscidi permanent link



reader's comments

Loading...